შეუძლიათ თუ არა AI ჩათბოტებს საკუთარ „საიდუმლო ენაზე“ საუბარი?

2017 წელს Facebook-ის ხელოვნური ინტელექტის კვლევით ლაბორატორიაში ჩატარდა ექსპერიმენტი, რომელმაც დიდი ყურადღება მიიპყრო როგორც ტექნოლოგიურ სამყაროში, ისე მედიაში. გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ორი ჩათბოტი — Bob და Alice — ერთმანეთთან „საკუთარ ენაზე“ საუბრობდნენ. ამ ამბავმა ბევრს გაუჩინა კითხვა: შეუძლია თუ არა ხელოვნურ ინტელექტს მართლაც შექმნას ადამიანებისთვის გაუგებარი კომუნიკაციის სისტემა? ექსპერიმენტის მიზანი ექსპერიმენტის მიზანი საკმაოდ პრაქტიკული იყო. მკვლევრებს სურდათ შეესწავლათ, როგორ შეძლებდნენ ხელოვნური ინტელექტის აგენტები ერთმანეთთან მოლაპარაკებას. ჩათბოტებს უნდა დაერიგებინათ ვირტუალური ნივთები — მაგალითად წიგნები, ბურთები და ქუდები — ისე, რომ თითოეულ მათგანს მაქსიმალური სარგებელი მიეღო. თითოეულ ნივთს განსხვავებული ღირებულება ჰქონდა თითოეული აგენტისთვის, ამიტომ შეთანხმების მისაღწევად მათ შორის დიალოგი და სტრატეგიული მოლაპარაკება იყო საჭირო. როგორ დაიწყო უცნაური კომუნიკაცია საწყის ეტაპზე ჩათბოტები სწავლობდნენ ადამიანების დიალოგების მაგალითებზე და კომუნიკაციას ინგლისურ ენაზე ცდილობდნენ. თუმცა მოგვიანებით მკვლევრებმა სისტემას უფრო მეტი თავისუფლება მისცეს და აღარ მოითხოვეს მკაცრად ადამიანური ენის გამოყენება. სწორედ ამ ეტაპზე გამოჩნდა საინტერესო შედეგი. ჩათბოტებმა დაიწყეს სიტყვების არასტანდარტული გამოყენება. ისინი ხშირად იმეორებდნენ ერთსა და იმავე სიტყვებს ან ქმნიდნენ უცნაურ ფრაზებს, რომლებიც ადამიანისთვის გაუგებარი ჩანდა. მაგალითად, დიალოგში შეიძლებოდა გამოჩენილიყო მსგავსი წინადადება:“I can can I I everything else.” ადამიანისთვის ასეთი ტექსტი თითქოს უაზროა, თუმცა სისტემისთვის იგი ეფექტური კომუნიკაციის ფორმად იქცა. ჩათბოტები ცდილობდნენ სწრაფად გადაეცათ ინფორმაცია ერთმანეთისთვის და ამიტომ სიტყვებს იყენებდნენ მოკლე და ოპტიმიზირებული ფორმით. შექმნეს თუ არა ჩათბოტებმა ახალი ენა? აქ მნიშვნელოვანია ერთი მნიშვნელოვანი განმარტება. ჩათბოტებმა რეალურად არ შექმნეს სრულფასოვანი ახალი ენა. ისინი უბრალოდ განსხვავებულად იყენებდნენ უკვე არსებულ სიტყვებს, რათა მოლაპარაკების პროცესი უფრო ეფექტური ყოფილიყო. ხელოვნური ინტელექტი ოპტიმიზაციას აკეთებდა თავისი მიზნის მიხედვით — შეთანხმების მიღწევა და მაქსიმალური სარგებლის მიღება. რატომ გავრცელდა „საიდუმლო ენის“ ისტორია ამ ექსპერიმენტმა მედიის დიდი ყურადღება მიიპყრო. ზოგიერთმა გამოცემამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ კომპანიამ ექსპერიმენტი შეწყვიტა, რადგან ჩათბოტებმა „საიდუმლო ენა“ შექმნეს. სინამდვილეში სიტუაცია ბევრად უფრო მარტივი იყო. მკვლევრებმა უბრალოდ შეცვალეს სისტემის სწავლების პარამეტრები და ჩათბოტებს დაუწესეს მოთხოვნა, რომ კომუნიკაცია ადამიანისთვის გასაგებ ენაზე უნდა მომხდარიყო. რა კავშირი აქვს ამ მოვლენას ტურინგის ტესტთან ხელოვნური ინტელექტის კომუნიკაციის საკითხი ხშირად უკავშირდება ე.წ. ტურინგის ტესტს, რომელიც შემოგვთავაზა ბრიტანელმა მათემატიკოსმა Alan Turing-მა 1950 წელს. ტურინგის ტესტის იდეა არის ის, რომ თუ ადამიანი ტექსტური დიალოგის დროს ვერ გაარჩევს, საუბრობდა თუ არა ადამიანთან თუ კომპიუტერთან, მაშინ შეიძლება ითქვას, რომ მანქანამ წარმატებით მიბაძა ადამიანურ ინტელექტს. Facebook-ის ექსპერიმენტი ამ თვალსაზრისით საინტერესოა, რადგან აქ საპირისპირო მოვლენა მოხდა: ჩათბოტებმა დაიწყეს კომუნიკაცია ისეთი ფორმით, რომელიც ერთმანეთისთვის გასაგები იყო, მაგრამ ადამიანისთვის ნაკლებად გასაგები. ეს კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ხელოვნური ინტელექტის კომუნიკაცია ყოველთვის არ არის მიმართული ადამიანის მსგავსებისკენ — ზოგჯერ სისტემა უფრო ეფექტურ გზებს პოულობს ინფორმაციის გადასაცემად. რა გვასწავლის ეს ექსპერიმენტი ეს ისტორია საინტერესოა არა იმიტომ, რომ ხელოვნურმა ინტელექტმა „საიდუმლო ენა“ შექმნა, არამედ იმიტომ, რომ იგი აჩვენებს AI სისტემების მუშაობის ერთ მნიშვნელოვან თვისებას. ხელოვნური ინტელექტი ყოველთვის ცდილობს პრობლემის ყველაზე ეფექტური გზით გადაჭრას. თუ სისტემას არ აქვს მკაფიო წესები ან შეზღუდვები, ის შეიძლება იპოვოს ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც ადამიანისთვის მოულოდნელი იქნება. საბოლოოდ, Bob-ისა და Alice-ის ექსპერიმენტი გვიჩვენებს, რომ ხელოვნური ინტელექტი შეიძლება ძალიან კრეატიული იყოს პრობლემების გადაჭრისას. თუმცა ეს კრეატიულობა ხშირად საჭიროებს სწორ ჩარჩოებს და წესებს, რათა სისტემის მოქმედება ადამიანისთვის გასაგები და კონტროლირებადი დარჩეს.